In de Ted sessie "Why is 'X' the unknown?" legt Terry Moore uit waarom er om het onbekende aan te duiden een X gebruikt wordt in algebra. Een verhaal dat zijn oorzaak kent in zijn vertaling.

Algebra komt namelijk van het Arabische voor "al-jebra". Waarin de term vertaald kon worden als "het systeem voor de combinatie van uiteenlopende onderdelen".

Dat, toen het in de 11de en 12de eeuw naar Spanje kwam, op een grote interesse kon rekenen. Het vertalen zorgde echter voor problemen. Niet alles kon even vlot vertaald worden.

De letters met een "sh" klank bleken geen equivalent te kennen. Zulke klanken werden daarom door die met een "ck" geluid vervangen. In het klassieke Grieks zorgde dat er ervoor dat de letter Kai gebruikt werd.

Een schrijfwijze dat erg op een X leek en daarom, bij zijn vertaling naar het Latijn, ook als dusdanig neergepend werd. Iets dat tot op vandaag onveranderd is gebleven.

 
Doorheen de groei en evolutie van de mensheid zijn er duizenden talen ontstaan. Hoe we aan deze groeiende aantallen komen, en hoe we ze van mekaar kunnen onderscheiden krijg je in de Ted Education sessie "How languages evolve" te horen.

Net als hoe linguïsten talen in families indelen en ze ons meer kunnen leren over het verleden. Om stapsgewijs dichterbij een of meerdere "Babelse toren" te komen.

Dat uitspraken erg kunnen verschillen van land tot land illustreert de kunstenaar Ah To door 81 Cantonese gezegden in één beeld te verwerken. Zoals "krab vangen op een heuvel" (moeilijker dan moeilijk, bijna onmogelijk), "een papieren vliegtuigje smijten" (een belofte verbreken), "een grote boom heeft enkele dode takken" (er zijn goede en slechte mensen in elke groep) en "een hoorn blazen vanonder het bed" (spreken op een smekende of nederige toon). (via)

Jaarlijks organiseert Van Dale het "Woord van het jaar" in ondermeer Vlaanderen en Nederland. Een wedstrijd waarin je het woord van het jaar zelf en dat uit enkele categorieën kan verkiezen.

Vorige jaar waren dat "project-x feest" en "frietchinees". Deze keer is het zowel in Nederland als in Vlaanderen "selfie" geworden.

Hetgeen Van Dale omschrijft als "fotografisch zelfportret, vaak gemaakt met de camera op armlengte en gepubliceerd op een sociaalnetwerksite"

Woord van het jaar
selfie	selfie
belbos	socialbesitas
geefkast	sletvrees
jongerentaal
swag	twerken
phubben	phubben
batsen	gameboyrug
lifestyle
duckface	scheefwerken
pop-uprestaurent	wraakpomo
samentuin	christenhipster
sport/amusement
wist-je-datje	koningslied
thibauting	hooliganheffing
duiveluitdaging	serieverslaving
economie
vrijwilligen	bitcoinmiljonair
herstelregering	scharrelvrouw
bitcoinmiljonair	cookimuur
politiek
loketjanet	participatiesamenleving
Syriëstrijder	asodiplomaat
fantoomprovocateur	potvisprotocol

Vandaag is het "talk like a pirate day". Een uitgelezen dag om dieper in te gaan op het trademark ooglapje van piraten. Dat ook door zij die wel nog twee ogen hadden werd gedragen. Om zo de verplaatsingen tussen de verschillende dekken te vergemakkelijken.

Hoe verder van het bovendek hoe minder licht er namelijk was. Hetgeen heel wat aanpassingsvermogen vergde van het oog. Tenzij er een oog, dankzij het lapje, verduisterd bleef.

Tijdens gevechten gaf hen dit het voordeel zich vlot te kunnen aanpassen tijdens gevechten. Zij het voor het afvuren van de kanonnen op het eigen schip of tijdens gevechten op geënterde schepen. Door afhankelijk van de omgeving de ooglap van oog te verplaatsten.

Hoewel deze werkwijze nergens gedocumenteerd werd hebben de MythBusters dit in 2007 bestudeerd en bleek het wel degelijk te helpen. Enkel het gebrek aan historische bronnen zorgde ervoor dat de status niet op "confirmed" maar op "plausible" eindigde. (via)

TedEd licht deze keer de totstandkoming van meervouden in de Engelse taal. Net als bij de ontwikkeling van het theater in Engeland zijn hier onvermijdelijk parallelen in terug te vinden die ook voor andere talen, zoals het Nederlands het geval zijn. Denk maar aan vogala (vogels), dago/a (dagen), brecan (breken) en gescrivona (geschreven).

Deze Ted Ed gaat over de herkomst van het schrift.Welke tussenstappen er gezet werden alvorens de huidige schriftvormen tot stand kwamen. Hoe deze kunnen getraceerd worden tot de Soemerische (Zuid Mesopotamië) en oud Chinese beschavingen.

Wat het verschil is tussen het schrijven met symbolen en het gebruik van een letterlijke tekening om een inhoud weer te geven. Maar ook dat dit verhaal nog verder kan worden aangevuld. Als schriften (zoals het Indus script in Indië en het Rongorongo van de Paaseilanden) hun geheimen prijs geven.

Naar jaarlijkse gewoonte brengt de woordenboek uitgever VanDale een lijst met nieuwe vaak gebruikte woorden uit. Zowel voor Nederland als voor Vlaanderen.

	Nederland	Vlaanderen
woord van het jaar	project X-feest bangalijst inbrekersrisico	frietchinees miserietaks anticoalitie
jongerentaal	whappen yolo trollen	yolo trollen weblief
lifestyle	facebookrellen wrijftelefoon cupcakemama	wrijftelefoon spiegelvasten zijdecolleté
sport/amusement	gangnamstijl dopingdomino koefnoentype	gangnamstijl betaalpolitie daumscore
economie	onderwaterhypotheek begrotingsravijn geldmoord	sjoemelstroom crisisportemonnee consudelen
politiek	weglooppoliticus Kunduzakkoord gluurverhoging	foefelakkoord kartelslet zonderwoordenjournalistiek

Net als de originele Rosetta steen, die een identieke tekst in drie talen herhaalde, is dat bij ook bij het "Long Now Foundation's Rosetta Project" het geval. Door de eerste hoofdstukken van Genesis en de universele verklaring van de VN mensenrechten in 1500 menselijke talen op het schijfje te ontsluiten.

Hetgeen zo'n 13 000 pagina's oplevert. Om die allemaal op het schijfje te krijgen werd ze op microscoop schaal geëtst en vervolgens gelectroformed in nikkel. Waardoor elke bladzijde 400 micron, vergelijkbaar met 5 haren, groot is.

Dit heeft als voordeel dat het, mits een uitvergrotend toestel, steeds los van enige technologische vereiste rechtstreeks kan bekeken worden. Zodat talen, door ze onderling te kunnen vergelijken, later nog steeds kunnen worden begrepen. (via nerdcore met wikipedia)

"The History of English" is een animatie van de "Open University" die in tiental minuten de geschiedenis van de taal samenvat. Een interessant verhaal over de manier waarop één van de meest wijd verspreide talen zich wist te ontwikkelen. Dat ze over 10 delen hebben gespreid. Je kan ze los van of achter mekaar kan bekijken via deze playlist :

1. Anglo-Saxon
2. The Norman Conquest
3. Shakespeare
4. The King James Bible
5. The English of Science
6. English and Empire
7. The Age of the Dictionary
8. American English
9. Internet English
10. Global English

Waarin er terecht de vraag wordt gesteld of deze taal die rijk is aan externe invloeden niet op zichzelf is gaan groeien. Een soort van Esperanto dat zich in vergelijking heeft ontwikkeld aan de hand van een reeds bestaande taal. (via Je Bibliotheek)

Nog maar enkele dagen geleden liet Google weten dat je ook vanaf afbeeldingen kon gaan zoeken. Hetgeen ze ondertussen aanvullen met de mogelijkheid om aan de hand van "voice commands" zoekopdrachten mee te geven.

Een mogelijkheid die je daarvoor reeds voor smartphones had en nu ook beschikbaar word voor de computer. Hetgeen, na dit experiment ingeschakeld te hebben, wonderwel lijkt te werken mits je alles in het Engels inspreekt.

Handig als je bijvoorbeeld moeite hebt met het typen of niet weet hoe je sommige woorden juist moet schrijven. Iets dat voorlopig wel nog enkel vanuit Chrome 11 kan uitgeprobeerd worden.

Youtube heeft er sinds kort een nieuwe feature bij dat uploaders toelaat om de standaard licentie te veranderen naar een creatieve licentie. Langs deze weg kan de auteur aangeven dat zijn filmpjes mogen gekopieerd, verdeeld en herbruikt worden als er verwezen wordt naar de oorsprong.


Hetgeen je via de "YouTube video editor" kan wijzigen door op de CC knop te klikken. Iets dat volgens Google reeds het geval zou zijn voor zo'n 10 000 videos van ondermeer organisaties als C-SPAN en Al Jazeera. Om filmpjes met zo'n licentie terug te vinden moet je wel op "Filter & Explore" zoeken via "Creative Commons". Wel jammer dat deze licentie ook niet meteen als de nieuwe standaard keuze is.

Een andere toevoeging is de mogelijkheid om op tags te zoeken naar frequent terugkerende termen uit commentaren, als #lol, #omg, #epic, #cute, #wtf, #fail, #rofl, #ftw en andere. Die je ook in combinatie kan gebruiken. (via google system)

Azerty en Qwerty toetsenborden zijn vrij goed ingeburgerd. Dat dankzij het alfabet vlot kan bediend worden. Hetgeen in andere talen, zoals het Chinees, niet even vanzelfsprekend is. Zoals je bij de Shuangge typmachine uit 1978 zo'n 2 500 symbolen kon kiezen. Sindsdien is men de toetsenborden van computers gaan modleren op de Amerikaanse Qwerty toetsenborden. Door elke toets vier mogelijke combinaties mee te geven. (met Wikipedia)

Charlélie Jourdan maakte samen met vier andere de animatie film Kichwa aan de Franse ESMA school in Montpellier. Waarin een pop-up tent de toekomst helpt te bepalen.

De Kichwa (ook Quechuas, Runakuna en Ingas genaamd) zijn een bevolkingsgroep van zo'n 10 tot 11 miljoen mensen uit diverse ethniën die dezelfde taal, het Kichwa, spreken. Die zich in Zuid-Amerika verspreiden over Peru, Ecuador, Bolivia, Chili en Argentinië.

Waar de Inca's wellicht de bekendste leden van waren. Een erfenis die zich onder meer via de mythes uit. Zo is er Pishtaco, een moordende man die voornamelijk het vet uit lichamen zuigt. Is de verloren stad Paititi het equivalent van Atlantis en El Dorado. Zouden de Spanjaarden bij de slag om Wiraquchapampa door de natuur goden zijn overwonnen.

En zou de Inkarra, de laatste Inca koning, met zijn laatste adem gezworen hebben terug te keren om zich te wreken. Hetgeen mogelijk Hergé zou kunnen geïnspireerd hebben voor het personage van Rascar (een voornaam) Capac (machtig) uit "Kuifje en de zeven kristallen ballen". Dat hij zo nauwkeurig mogelijk overtekende van de er destijds tentoongestelde mummie in het Brusselse museum voor kunst en geschiedenis. (via Kuriositas en Wikipedia)

Tegenwoordig kan je vaak horen spreken over Vlamingen en Walen. Waar de naam Vlaanderen juist vandaan komt haalde ik al eerder aan, maar wat zou eigenlijk het verhaal achter "Wallonië" zijn?

Alles begon wanneer Julius Caesar Gallië in 57 VC veroverde. Een gebied waar de bevolking van het gebied Keltisch met een Germaanse invloed was. Die sterker aanwezig was in het Noorden van de toenmalige Romeinse provincie (Gallia Belgica) dan in het zuiden.

Geleidelijk aan romaniseerde dat gebied zich en veranderde de inwoners in Gallo-Romeinen. Die hun Keltische dialecten achter zich lieten en een gevulgariseerde vorm van Latijn gingen spreken. Een groep die, door hun Germaanse buren, de Walh (enkelvoud) of Walha (meervoud) genoemd werden.

Een benaming die oorspronkelijk afkomstig is van het oude Duitse woord dat diende als een verwijzing voor een Romein of vreemdeling. Die de Germaanse volkeren aan hun Romaanse buren gaven, incluis het Gallisch gedeelte dat zich grotendeels geromaniseerd had. Maar de betekenis van de term evolueerde en verwijst tegenwoordig naar de Keltisch of Latijns sprekende mensen.

Naast de inspiratie naam voor de naam Wallonië heeft ook de lokale taal, dat we ondertussen nog steeds als het Waals kennen, een afgeleide benaming bezorgd. Dat naast het Picardisch en het Lotharings nog steeds de vaakst voorkomende streektaal in Wallonië is.

Thsrs, de kortere thesaurus, helpt je om kortere synoniemen te vinden. Zodat je bij het twitteren binnen je 140 karakters per bericht kan blijven. Zonder afkortingen te moeten gaan gebruiken.

Al kan je soms wel behoefte hebben aan een wat uitgebreidere versie met meer informatie. Iets waar Memidex, ontwikkeld door de Amerikaanse Princeton universiteit, een praktische site voor is. Door naast de eigen resultaten ook die uit tal van andere bronnen te tonen. (via presurfer)

Dat je met je smartphone al heel veel kon doen is niet nieuw. Eén van die dingen is bijvoorbeeld het tolken. Waar de conversatiemodus van Google Translate het al heel wat eenvoudiger maakt om mekaar te begrijpen.

Om samen met TransPerfect, dat opschriften automatisch vertaald, een handig middel is om je op de meeste plaatsen uit de slag te trekken. Hetgeen ondermeer bij het reizen bijzonder goed van pas kan komen.

Zeker als Europa, door een ééngemaakte markt, de rest van de wereld zou kunnen inspireren om de roaming kost laag te houden. Hetgeen het gebruik enkel maar kan aanmoedigen.

In het begin van de 16e eeuw werd het Engelse woord geoluhread, dat vertaald kan worden naar geel en rood, gradueel vervangen door orange. Een naam dat zowel voor het fruit als voor de kleur ging staan. Dat afkomstig was van het Spaanse naranja, dat zelf uit het Sanskriet (nāraga) voor "appelsienen boom" komt.

Terwijl de Franse naam voor de kleur afkomstig is uit de stad Orange. Dat jarenlang een centrum voor de handel in sinaasappelen was. Samen met dezelfde taalkundige herkomst ging de vrucht er eveneens orange heten.

In het Nederlands is dit echter enkel het geval voor de kleur aanduiding. Voor de naam van de vrucht gebruiken we sinaasappel of appelsien. Hetgeen voor "Chinese appel" staat en een directe verwijzing is naar de oorspronkelijke herkomst van het fruit.

Net als de mandarijn, een kleinere gelijkaardige vrucht, die de naam van een Chinese functionaris of taal draagt.  (via Wikipedia, presurfer en afbeelding)

"Meme les pigeons vont au paradis" is een Franse animatiefilm met Engelse ondertitels. Waarin een oude man (Moulin), op een dag op een stapel boeken staat om aan een fles te geraken. Hij glijd echter weg en een priester kan hem nog net op tijd redden.

Deze merkt echter dat ook dat al het opgespaarde geld van de man, dat in een rode kous stak, mee op de grond is gevallen. In ruil hiervoor belooft hij de man in het paradijs binnen te loodsen. Deze is echter niet volledig overtuigd en vraagt naar meer bewijzen.

Het letterlijk vertalen van de titel doet wat aan zijn betekenis verliezen. Want de titel zelf zinspeelt op een Franse uitdrukking, namelijk "un pigeon". Een metafoor voor een toekomstig gedupeerde en een gemakkelijk uit te buiten slachtoffer.

Daarnaast wordt er in het filmpje ook verwezen naar een moderne vorm van aflaten. Een middel waarmee de kerk vroeger in ruil voor geld zonden vergaf. (via kuriositas)

Als ik een etymologische uitleg voor het woord "ok" zou moeten verzinnen zou ik vermoeden dat dit een Franse oorsprong kent. Aangezien "au quai" (aan het dok) nogal wat van het woord weg heeft. Hetgeen één van de vele vermoedelijke oorsprongen zijn.

Want tal van landen weten wel een uitleg te verzinnen om er van aan de wieg te staan.  Het is dan ook één van de weinige of zelfs het enige woord dat zo wereldwijd verspreid is.

Daarom ging de taalkundige Allan Metcalf op zoek naar de totstandkoming ervan. Waarvan hij het relaas in "OK: The Improbable Story of America’s Greatest Word" uitschreef.

Dat in een tijd zou zijn opgekomen waarin het opzettelijk misspellen van woorden een trend was. Waarbij OK de afkorting voor "oll korrect" was en ten vroegste in op 23 maart 1839 kon worden teruggevonden in een krant uit Boston.

Een gebruik al even snel leek te verdwijnen als het opkwam. Maar dankzij de presidentiële campagne van Martin Van Buren, wiens bijnaam "Old Kinderhook" was, in 1840 een tweede adem kreeg.

Om later ook een handteken te krijgen in de afgeleide A-OK vorm. Al wordt dat symbool niet overal op dezelfde manier begrepen. Dat voor "all is okay" staat, dat uit de vroege dagen van de ruimte race komt. (via Wikipedia, Britannica en afbeelding)