Sommige uitdrukkingen hanteer je zonder echt stil te staan bij hun herkomst. Een mooi voorbeeld daarvan is de "Chinese vrijwilliger". Waarvoor de Vlaamse taaltelefoon en de Nederlandstalige Wikipedia een mooi verwoorde uitleg hebben.

Een Chinese vrijwilliger is iemand die verplicht wordt om een vervelende taak op zich te nemen, de pineut. Deze woordcombinatie komt vrij vaak voor in die betekenis, maar is niet opgenomen in de woordenboeken.

De oorsprong van Chinese vrijwilliger is niet duidelijk. Wellicht verwijst de woordcombinatie naar de Koreaanse oorlog. Toen verplichtte de Chinese leider Mao Tse-Toeng honderdduizenden Chinese 'vrijwilligers' in Noord-Korea te strijden tegen de Amerikanen en de Zuid-Koreanen.

"Door het oog van een naald kruipen." is een uitdrukking met enige geschiedenis. Die zijn herkomst in de Bijbel vindt. Meer bepaald in de passage waar Jezus zegt, dat het gemakkelijker is voor een kameel om door het oog van een naald te gaan, dan voor een rijke om in den hemel te komen.

Hetgeen meer dan louter beeldspraak is. Want ten tijde van Jezus zouden er te Jeruzalem kleine poorten geweest zijn, die het oog van de naald heetten. Deze poorten waren zoo klein dat de doorgang voor beladen kamelen onmogelijk was. De kamelen konden er enkel al kruipende door komen.

Of het om een kleinere doorgang in de hoofddeur, een poort met een kronkelende gang of een aparte ingang op mensgrote gaat is niet duidelijk. Maar het was een manier om, wanneer men niet tijdig was binnen geraakt, alsnog van de veiligheid achter de muren te kunnen genieten. Met het risico dat het achtergelaten materiaal, aan de andere kant van de muur, de volgende morgend verdwenen was. (via DNBL met afbeeldingen 1, 2, 3)

'Carrot Crazy' is het verhaal van een konijn dat twee jagers in hun val proberen te lokken. Hetgeen voor een steeds toenemende rivaliteit zorgt en steeds groter wordende lokmiddelen. Om uiteindelijk een gezegde te gaan illustreren. Een animatie van de Ringling eindejaarsstudenten Dylan Vanwormer en Logan Scelina. (via kuriositas met wikiquote)

Rex Martin is een Britse animator die voor het Bristolse Aardman tekent. Die in zijn vrije tijd al doodlend een korte animaties maakt. Door op een eigen komische manier spreuken en gebruiken te herwerken. Die je hier op Youtube en hier op Vimeo kan terugvinden.

"A gentleman's duel" is een animatie film van de Blur Studio's dat, de Vancouver Film School student, Patrick Biason voor zijn opleiding van herwerkt geluid heeft voorzien.

Een verhaal waarin twee mannen strijden om de gunst van een vrouw. Om uiteindelijk uit te monden in een, zoals de titel al aangaf, duel. Met een aantal knipogen naar enkele bekende spreekwoorden. Waaronder een aan Agatha Christie toegeschreven uitspraak.

De drie aapjes van "horen, zien en zwijgen" zijn een algemeen gekend begrip. Dat zijn oorsprong vind in de gedragscode van de filosoof Confusius. "Kijk niet naar wat in strijd is met fatsoen, luister niet naar wat in strijd is met fatsoen, spreek niet wat in strijd is met fatsoen, maken geen beweging die in strijd is met fatsoen." Waarbij hij aapjes gebruikte om de levenscyclus van de mens uit te beelden.
Die in de achtste eeuw worden deze van China naar Japan overgebracht door Tendai Boeddhisten. Die de spreuk wellicht, over de eeuwen heen, verkort en vereenvoudigd hebben. Tot de weergave die je op de 17e eeuwse Nikkō Tōshō-gū schrijn kan terugvinden.

Het concept zelf zou afkomstig kunnen zijn van een woordspeling. Waarbij "mizaru, kikazaru, iwazaru"  of "niet zien, niet horen, niet spreken" ook met andere tekens geschreven kon worden. Zoals "shizaru" dat voor "niet doen" staat, maar waarbij "zaru" of "saru" ook aap kan betekenen.

Maar eveneens te maken zou kunnen hebben met de rol die de aap in de Shinto religie, waar het Tendai Boedhisme mee verwant is, krijgt toebedeeld. Het dier zou namelijk de boodschapper van zulke schrijnen zijn en wordt elke 12 jaar, in het jaar van de aap, gevierd.

Bij "Something old, something new. Something borrowed, something blue." heeft men het over het bezit van bepaalde objecten tijdens een trouw die als een geluksbrenger voor de bruid worden aanzien. De herkomst van dit gedicht is terug te vinden in de laatste, vaak achterwege gelaten, strofe.


Een "sixpence" is namelijk een munstuk dat van 1551 tot 1967 in Engeland werd gemaakt en op die manier naar de Engelse herkomst verwijst.  Die door de decimalisatie van hun munt niet meer gemaakt wordt.

De muziekclip voor "Tighten Up" van "The Black Keys" illustreert mooi het spreekwoord "Zo vader, zo zoon (of: Zo moeder, zo dochter)."  Hetgeen voor "kinderen erven de eigenschappen van hun ouders" staat. (via)

De uitdrukking "The pen is mightier than the sword" is een metonymische uitspraak uit het theater stuk "Richelieu" van de Britse auteur Edward Bulwer dat in 1839 werd opgevoerd.  En zoals de naam doet vermoeden over de gelijknamige kardinaal ging.  Waarbij de allereerste "eerste minister" centraal staat.

Een quote die zoals zovele andere systematisch over de eeuwen heen tot zijn huidige vorm heeft weten te groeien.  De vroegste variant zou zo'n 400 - 450 VC door de Griek Euripides geuit zijn.  Met de "The tongue is mightier than the blade." merk je ook een evolutie in gebruiken.

True, This! Beneath the rule of men entirely great, The pen is mightier than the sword. Behold. The arch-enchanters wand! Itself a nothing! But taking sorcery from the master-hand To paralyse the Cæsars, and to strike The loud earth breathless! Take away the sword. States can be saved without it!

Waarbij je je kan gaan afvragen wanneer en welke de volgende invulling zal plaats vinden.  Maar ook of het zwaard voor goed het symbool voor agressie zal blijven.  Iets dat zich wel weet uit te leggen als je  zakmessen als hedendaagse zwaarden gaat aanschouwen.

De Mac Gyver's onder ons kunnen zich alvast aanpassen door over te stappen naar een multi functionele pen. Als alternatief voor een Zwitsers zakmes bestaat er ondertussen ook een gelijknamige pen.

"Think Before You Speak" is een slogan uit een campagne die awareness moest wekken tegen frequent voorkomende homofobe uitspraken.  Dat ook frequent gebruikt wordt in de betekenis van "bezint eer ge begint".

Die Joe Newton een update heeft gegeven in de lijn van de huidige kennismaatschappij.  Waartoe er al eerder aanzetten werden gegeven, zoals het "just Google it" bord en deze XKDC strip.

In de aanloop naar Valentijn kan de afbeelding hierboven als een goede illustratie van tal van spreuken dienen. Enkele van mijn persoonlijke favorieten zijn : ...

• Echte liefde is als een ring….er komt geen einde aan.
• Als liefde blind is, hoe gaat ze mij dan vinden?
• De eerste zucht van de liefde is de laatste van de wijsheid.
• De ideale man is hij die begrijpt wat zijn vrouw niet zegt.
• Een beste vriend(in)is net als een klavertje vier, moeilijk te vinden en je hebt geluk als je er een hebt…
• Roses are red, violets are blue, sugar is sweet and so are you.

Neatorama maakte een verborgen geldkoffer die het uiterlijk van Karl Marx's bekende Das Kapital heeft en dat je voor zo'n 13,5 euro ($19.95 dollar) kan kopen.  Een ironische keuze die je zowel als grap als een statement kan aanzien.


Nadat dit boek in Engeland gepubliceerd werd, verscheen de eerste buitenlandse publicatie in Rusland. Dankzij het wetenschappelijke label dat het had meegekregen kon het aan de staatscensuur ontsnappen. Die er net op voorzien was om "de schadelijke doctrines van het socialisme en het communisme" tegen te gaan. Waar de eerste druk van het boek tegen het einde van hetzelfde jaar (1872) reeds uitverkocht geraakte.

Soms kan een beeld meer zeggen dan duizend woorden.  Een spreuk die vaak verkeerdelijk aan de chineze filosoof Confusius wordt toegekend.  Maar heel waarschijnlijk is ontstaan nadat Napoleon de quote : "Un bon croquis vaut mieux qu'un long discours," uite.

Om 47 jaar later herwerkt te worden in het boek "Vader en Zonen" van de Russische schrijver Ivan Turgenev.  Met "een foto toont me in een oogopslag hetgeen in een boek tientallen pagina's toelichting vergt om het verklaren" opduikt .

Een zin die de computer artiest John McCarthy in 2008 probeerde te parodiëren door er : "Zoals de Chinezen zeggen, 1001 woorden zeggen meer dan één afbeelding." van te maken.  (via)

Onlangs ben ik nog is naar een rommelmarkt gegaan om wat te kunnen snuisteren.  Eén van de dingen die ik daar tegenkwam was een kadertje met een oud-Vlaamse spreuk in.  Toen ik wat dichterbij ging staan las ik:


Wat je op verschillende manieren kan interpreteren namelijk liefde voor je job of voor wat je dankzij de remuneraties ervan kan gaan onderhouden (gezin, hobby, ...).  Waardoor het in één keer beide partijen kan aanspreken.  Buiten een leuke decoratie mogelijkheid heeft het dus ook een motiverende kracht voor iedereen.

Bij het schrijven van een bericht heb ik er ondertussen ook een gewoonte van gemaakt om het onderwerp is in Wikipedia op te zoeken.  Deze keer was ik wel even verbaasd van de hoeveelheid aan mogelijke variaties die je op spreuken hebt.

Zo heb je de kenspreuk, de kernspreuk, de leenspreuk, de lijfspreuk, de machtspreuk, de toverspreuk, de wandtegelspreuk, de wapenspreuk, de zedenspreuk en de zeispreuk.  Sommige daarvan heb je wel al is eerder gehoord, zoals bijvoorbeeld de toverspreuk en de lijfspreuk, maar de andere ontgaan de meeste mensen (mezelf incluis) wel vermoed ik.  Een uitgelezen kans om er even wat meer over te vertellen.

• kenspreuk : zinspreuk; leus ; ...ZAAD, o. (...aden), zaad (beginsel) van kennis.
• kernspreuk : kernachtige spreuk
• leenspreuken :  overdrachtelijk gezegde
• lijfspreuk : lievelingsspreuk
• machtspreuken : gezegde waarmee men tegenwerpingen afdoet
• toverspreuk : Een `toverspreuk` is een zin (spreuk) waarmee, als deze wordt uitgesproken, men op bovennatuurlijke wijze iets kan bewerkstelligen. De veel gebezigde spreuken (door goochelaars of in sprookjes) zijn: *abracadabra *hocus-pocus *simsalabim *sesam, open u.
• wandtegelspreuk : Een tegeltjeswijsheid is meestal een spreekwoord of gezegde dat vaak op een wandtegel is te vinden. Op zulke tegeltjes staat een lerende, moraliserende, uitspraak, spreekwoord of gezegde, die ertoe diende om de lezer op iets te wijzen. Tegenwoordig wordt de term tegeltjeswijsheid gebruikt om aan te geven dat een uitspraak niet meer reëel is, omdat het er tegenwoordig anders aan toe gaat, of als iemand een uitspraak duidelijk uit het hoofd heeft geleerd. Dit gebeurt vooral omdat de uitspraken op de tegeltjes vaak verouderd zijn, en lang niet altijd meer van toepassing.
• wapenspreuk : Wordt een korte tekst verstaan, die de bedoeling van iets weergeeft.
• zedenspreuk : spreuk die een vermaning bevat
• zeispreuk : spreuk met ´zei´ en ´en´ erin, bijv. ik wil hogerop, zei de jongen en hij kwam aan de galg , apologisch spreekwoord

De spreuk hierboven zou je dus als een alforisme kunnen beschrijven, al is dat dan vooral in zijn oude nog steeds relevante betekenis.